POWRÓT




Aleksander Sarkisow

Urodził się 17 pażdziernika 1909 r. w Warszawie w rodzinie inteligenckiej. W 1915 r. został wraz z rodzicami ewakuowany do Wiażmy w Rosji, gdzie przebywał do początku lat 20. Po powrocie do kraju zamieszkał wraz z matką i siostrą we Włodawie. Tutaj ukończył szkołę powszechną (naukę rozpoczął w Rosji), tutaj wstąpił do harcerstwa, co zaważyło na całym jego życiu, stało się jego pasją. W Chełmie uczęszczał do Gimnazjum im. Stefana Czarnieckiego, gdzie uzyskał maturę. W całym okresie nauki nadal czynnie działał w harcerstwie, uzyskując kolejne stopnie młodzieżowe, a następnie instruktorskie. W ostatnim okresie pobytu w Chełmie był hufcowym.
Po maturze skończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty w Śremie (1931) i uzyskał przydział do 34. pp w Białej Podlaskiej. Następnie podjął studia na Wydziale Budownictwa Lądowego Politechniki Warszawskiej. Jeszcze w okresie studiów został asystentem, a po ich ukończeniu do września 1939 r. pracował w katedrze dróg i mostów PW.
We wrześniu 1939 r. Sarkisow wziął udział wraz z macierzystym pułkiem w walkach obronnych w "Korytarzu Pomorskim". Większość sił pułku została zniszczona lub dostała się do niewoli w dniach 3- 4 września w rejonie Borów Tucholskich. Podporucznik Sarkisow uniknął niewoli i przedostał się do Warszawy, a następnie (po kapitulacji stolicy) do Lublina, skąd - po krótkim pobycie - udał się do Chełma. Jesienią 1939 r. związał się z organizacją Żołnierze Armii Polskiej. Organizował jej komórki na terenie miasta i powiatu, wykorzystując dawne kontakty w środowisku harcerskim. Zagrożony aresztowaniem przeniósł się do Motycza - Kozubszczyzny pod Lublinem, gdzie pracował początkowo jako nauczyciel na organizowanych kompletach tajnego nauczania. Tutaj związał się z podziemną AK/ZWZ. Na początku 1942 r. mianowany został zastępcą komendanta obwodu Lublin ds. powiatu. Używał wówczas pseudonimów "Andrzej" i "Czarnota". Od maja 1942 r. do połowy 1943 r. był komendantem rejonu I AK, obejmującego gminy Jastków, Bełżyce i Wojciechów. Póżnym latem 1943 r. - po osobistej rozmowie z komendantem okręgu AK płk. Kazimierzem Tumidajskim (ps. "Marcin") mianowano go oficerem inspektoratu lubelskiego ds. zrzutów (kryptonim "Podkomornik"). Zorganizował wówczas specjalny oddzial zajmujący się odbiorem zrzutów. Oddział składał się w części z młodzieży lubelskich Szarych Szeregów, z podlubelskich placówek AK, w tym również młodzieży pochodzenia ziemiańskiego. W okresie jesień 1943 - wiosna 1944 r. przyjął kilkanaście zrzutów broni i wyposażenia oraz trzy ekipy - w sumie 13 cichociemnych. Sarkisow - wówczs występujący pod pseudonimem "Szaruga" - harcerskie pojęcia braterstwa i służby wpajał podkomendnym, którzy szanowali go nie za bezmyślną zupacką dyscyplinę, ale za rozumne, wychowujące dowodzenie nimi. W maju 1944 r. komenda inspektoratu rejonowego Lublin, w ramach reorganizacji oddziałów partyzanckich i przgrupowania ich dla odtworzenia 8 pp Leg. dokonała podziału oddziału "Szarugi", co wywołało swoisty bunt jego żołnierzy, którzy nie chcieli odchodzić od swojego ulubionego dowódcy. Po wejściu na Lubelszczyznę Armii Czerwonej znaczna grupa podkomendnych "Szarugi" wraz z dowódcą wstąpiła do WP, a Sarkisow w stopniu podpułkownika mianowany został początkowo dowódcą ośrodka formowania 32. pp w Międzyrzecu Podlaskim. W pażdzierniku 1944 r. - po zaostrzeniu represji w stosunku do akowców - Sarkisow został aresztowany, ale udało mu się uciec z więzienia przy ul. Świętoduskiej w Lublinie. Dzięki temu uniknął włączenia go do procesu grupy jego żołnierzy, który zakończył się skazaniem kilku z nich na karę śmierci.
Sarkisow wrócił do wojska na podstawie decyzji Naczelnego Dowódcy WP, ale w grudniu 1945 r. został ponownie aresztowany i oskarżony o wrogie i dywersyjne działania w wojsku. W toczącym się w Warszawie procesie prokurator wojskowy żądał kary śmierci. Po procesie w 1947 r., dzięki korzystnym zeznaniom świadków został zwolniony z więzienia.
Do emerytury pracował w Warszawie jako inżynier budowlany w spółdzielczości. Do końca życia działał czynnie w środowiskach seniorów harcerskich. W 1993 r. mianowany został do stopnia pułkownika (w stanie spoczynku).
Zmarł w Warszawie w 1994 r i pochowany został na cmentarzu w Wilanowie. Pozostawił żonę Krystynę z Rokickich i syna Andrzeja.
Odznaczony był m.in. Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari, dwukrotnie Krzyżem Walecznych, Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Armii Krajowej i Krzyżem Partyzanckim.


(Zbigniew R. Muszyński, GW 14-15 sierpnia 2001)

POWRÓT