POWRÓT




Kiejstut Gabriel Żemajtis

18 marca minęła 96. rocznica urodzn Kiejstuta Gabriela Żemajtisa, inżyniera metalurga, działacza gospodarczego i politycznego, profesora i rektora Akademii Górniczo-Hutniczej (AGH) w Krakowie, związanego kilkoma okresami życia z Lubelszczyzną.

Urodził się z Piotrkowie Trybunalskim. Rodzicami jego byli: Maciej - wywodzący się ze znanej żmudzkiej rodziny, zmuszonej do osiedlenia się w Królestwie Polskim po powstaniach i utracie majątku oraz Albiny z d. Miller. Ojciec był nauczycielem języków klasycznych (greka i łacina) w gimnazjach; matka była również nauczycielką. Kiejstut przebywał w patriotycznej atmosferze rodzinnego domu, pod opieka matki, wychowującej samotnie jedynego syna po przedwczesnej śmierci ojca w 1911 r. W tym roku zamieszkał z matką w Chełmie, gdzie uczęszczał do szkoły początkowej, a następnie do Gimnazjum im. S. Czarnieckiego, w którym w 1923 r. uzyskał świadectwo dojrzałości. W tym samym roku rozpoczął studia na Wydziale Hutniczym Akademii Górniczej w Krakowie; ukończył je z wyróżnieniem w 1928 r. i uzyskał dyplom inżyniera metalurga. Po studiach ukończył Szkołę Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie (1928/29) w stopniu plutonowego podchorążego. Po odbyciu w następnych latach ćwiczeń wojskowych, stopień podporucznika uzyskał w 1932 r., a porucznikiem rezerwy wojsk lotniczych mianowany został w 1937 r.

W latach 1929 (od jesieni) - 1930 pracował jako konstruktor w hucie "Hantke" w Częstochowie. Wskutek kryzysu huta została zamknięta i Żemajtis przez kilka miesięcy pozostawał bez pracy. Przeniósł się do Krakowa, gdzie podjął pracę jako maszynista kolejowy PKP i dodatkowo jako asystent w katedrze metalurgii żelaza Akademii Górniczej. W 1932 r. uzyskał pracę w hucie Baildon w Katowicach, początkowo w biurze konstrukcyjnym, a później jako inżynier ruchu w elektrostalowni. Na tym stanowisku pozostawał aż do wybuchu wojny we wrześniu 1939 r. W początkowym okresie okupacji niemieckiej (1939-40) przebywał w Chełmie, a od 1941 r. w Warszawie, gdzie pracował w Zakładach Tele-Radiotechnicznych na Pradze.

Jesienią 1944 r. został zmobilizowany i w składzie 8. Dywizji Piechoty WP przeszedł cały szlak bojowy od Wisły, aż po Mielnik w Czechosłowacji. W 1945 r. (po zakończeniu wojny) został przeniesiony do rezerwy w stopniu kapitana. W 1946 r. wrócił do pracy w przemyśle hutniczym; początkowo był dyrektorem huty Kościuszko w Chorzowie, a następnie (do 1949 r.) zastępcą dyrektora Centralnego Zarządu Przemysłu Hutniczego w Katowicach. W kwietniu 1949 r. powołany został na stanowisko kierownika Ministerstwa Przemysłu Ciężkiego w randze podsekretarza stanu. W październiku 1950 r. odwołany został ze stanowiska kierownika ministerstwa, pozostał nadal wiceministrem. W związku z przekształceniami administracji centralnej w lutym 1952 r. został kierownikiem utworzonego Ministerstwa Hutnictwa, a w listopadzie tego roku zatwierdzony został przez Sejm jako minister hutnictwa. W 1957 r., w wyniku ponownej reorganizacji i łączenia rozdrobnionych resortów, powołany został na reaktywowane stanowisko ministra przemysłu ciężkiego. Stanowisko to pełnił do lipca 1959 r., po czym powierzono mu obowiązki wiceprzewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów. Pracę w centralnej administracji państwowej zakończył w październiku 1963 r.

W 1961 r. otrzymał nominację na profesora nadzwyczajnego Akademii Górniczo-Hutniczej (AGH) w Krakowie i rozpoczął nowy etap swej działalności zawodowej. Początkowo kierował Zakładem Elektrometalurgii Stali, a następnie (w 1965 r.) objął Katedrę Metalurgii Stali. Po zmianie struktury AGH w 1969 r. pełnił funkcję kierownika Zakładu Stalownictwa w Instytucie Metalurgii AGH. Przyczynił się do poważnego rozwoju jednostek, którymi kierował. Opublikował szereg prac z zakresu procesów metalurgicznych stali. W 1963 r. został rektorem AGH i na tym stanowisku pozostawał przez dwie kadencje (do 1969 r.).

Od 1932 r. działał społecznie w Zarządzie Głównym Stowarzyszenia Hutników Polskich (późniejszym Stowarzyszeniu Inżynierów i Techników Przemysłu Hutniczego), był współorganizatorem Kongresów Techników Polskich, otrzymał godność członka honorowego Stowarzyszenia. Przewodniczył Radzie Naukowej Instytutu Metalurgii w Gliwicach, był członkiem Rady Naukowej Ministerstwa Górnictwa i Energetyki, członkiem Komitetu Hutnictwa PAN oraz członkiem Sekcji Technicznej Rady Naukowej Ministerstwa Oświaty i Szkolnictwa Wyższego.

Od 1947 r. był członkiem PPR, a następnie PZPR. W latach 1959-64 był zastępcą członka, a w latach 1964-68 członkiem Komitetu Centralnego PZPR. W latach 1952-56 był posłem na Sejm.

Odznaczony był m.in. Orderem Budowniczego Polski Ludowej, dwukrotnie Orderem Sztandaru Pracy I Klasy, Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Walecznych i honorowymi odznakami "Zasłużony Hutnik PRL", Naczelnej Organizacji Technicznej i Związku Nauczycielstwa Polskiego.

Zmarł 23 września 1973 r. w Warszawie. Pochowany został na cmentarzu komunalnym (dawnym wojskowym) na Powązkach w Warszawie (kw. 55, rząd I, nr 23).

W małżeństwie z Włodzimierą Fiałkowską - geografem, miał córkę Magdalenę - biofizyka.

Imię Kiejstuta Żemajtisa nosi pawilon B3 AGH (w którym upamiętniono jego osobę tablicą) oraz jedna z ulic Krakowa (w dzielnicy Zwierzyniec).


Zbigniew R. Muszyński

Źródło: GW, 21.03.2002.

POWRÓT