POWRÓT




Cyprian Odorkiewicz

(przedruk z Gazety Wyborczej - GWL z 11.07.2000 r.)


Zmarł 34 lata temu - 9 lipca 1966 r. - nagle na serce w Monachium. Cyprian Odorkiewicz ps. "Krybar", uczeń szkół chełmskich, urzędnik Zarządu Miejskiego i radny Rady Miejskiej w Chełmie, oficer WP, oficer AK, uczestnik powstania warszawskiego.
Urodził się 11 grudnia 1901 r, był synem Jana - technika budowy dróg i Heleny z Rybińskich, członkini POW, żolnierza ZWZ - AK, poległej w czasie powstania warszawskiego.
Od 1910 r. uczył się w rosyjskim gimnazjum w Chełmie, a od 1915 r. w polskiej Szkole Filologicznej Chełmskiej ( póżniejszym gimnazjum im.Stefana Czarnieckiego). Od tego roku należał do skautingu, a od lipca 1917 r. do POW. W listopadzie 1918 r. uczestniczył w rozbrajaniu wojsk austriackich i niemieckich w Chełmie i w tymże miesiącu wstąpił ochotniczo do WP. Służył w I Pułku Szwoleżerów, w PKU w Chełmie oraz w 144 pp Strzelców Kresowych. Zdemobilizowany w listopadzie 1920 r. w stopniu kaprala z cenzusem, od lutego 1921 r. kontynuował naukę w Gimnazjum im. Stefana Czarnieckiego. W latach 1922-26 studiował polonistykę na Uniwesytecie Warszawskim, ale nie złożył egzaminów końcowych. Współpracował w tym czasie z kilkoma czasopismami, m.in. ze "Zwierciadłem".
Od 1926 r. pracował jako urzędnik w Zarządzie Miejskim w Chełmie; wkrótce został tam kierownikiem Wydziału Administracyjnego. Ukończył skrócony kurs Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty w Cieszynie i kurs dowódców kompanii w szkole w Zambrowie; po przeszkoleniu mianowany ppor. rez., a następnie porucznikiem. W 1934 r. został wybrany radnym Rady Miejskiej w Chełmie.
Na propozycję Stefana Starzyńskiego przeniósł się jesienią 1934 r. do Warszawy i objął stanowisko naczelnika Wydziału Administracyjnego w Dyrekcji Wodociągów i Kanalizacji m. st. Warszawy. W listopadzie 1936 r. mianowany został delegatem prezydenta Warszawy na starostwo grodzkie obejmujące dzielnicę Warszawa - Północ. Po ukończeniu kursu instruktorów obrony przeciwlotniczej został wiosną 1938 r. również komendantem OPL tej dzielnicy. Oba te stanowiska zajmował również w czasie obrony Warszawy we wrześniu 1939 r. Po zajęciu miasta przez Niemców Zarząd Miejski mianował go dyrektorem Miejskiego Biura Dzielnicowego Warszawa - Północ; funkcję tę pełnił aż do wybuchu powstania.

W działalność konspiracyjną zaangażował się już w pażdzierniku 1939 r. Był współzałożycielem tworzonej m.in. z inspiracji S. Starzyńskiego organizacji Warszawianka, w której jednocześnie pełnił funkcje zastępcy komendanta głównego, szefa Wydziału Wojskowego i komendanta tej organizacji na Warszawę prawobrzeżną. W tej organizacji i przez całą okupację używał pseudonimu Krybar. Jesienią tegoż roku nawiązał również kontakt z Komendą Okręgu Warszawa - Miasto SZP/ZWZ i był łącznikiem między KG Warszawianki i SPZ/ZWZ. W lecie 1940 r. Warszawianka, wraz z innymi małymi ugrupowaniami konspiracyjnymi, utworzyły katolicką konspiracyjną organizację Unia, związaną z Chrześcijańską Demokracją i Stronnictwem Pracy. W organizacji tej Odorkiewicz został początkowo szefem Wydziału Wojskowego, a następnie dowódcą batalionu Unia - Krybar, który pod jego dowództwem przetrwał - po wcieleniu pionu wojskowego Unii do AK (marzec 1942 r.) - aż do walk w czasie powstania warszawskiego.
Już od 1940 r. Odorkiewicz był organizatorem konspiracyjnej produkcji granatów ręcznych, zwanych popularnie "filipinkami". Była to największa w okupowanym kraju wytwórnia, w której wyprodukowano do wybuchu powstania ok. 15 tysięcy granatów. Wykorzystywano je w większości akcji przeprowadzanych przez Kedyw (m.in. w zamachu na Kutscherę, odbiciu więżniów pod Arsenałem i in.), część granatów przekazano do walczącego getta, a większość zużyto w powstaniu warszawskim.

Mianowany kapitanem w czasie powstania Odorkiewicz dowodził VIII Zgrupowaniem AK (batalionem Unia - Krybar), a następnie na Powiślu Grupą Krybar, odciętą od Starego Miasta. Z jego inicjatywy rozpoczęto wydawanie "Barykady Powiśla". Po kapitulacji powstania przebywał w oflagach w Niemczech. Uwolniony przez oddziały brytyjskie służył w polskich jednostkach na terenie Niemiec. Po zdemobilizowaniu (1948 r.) osiadł w Paryżu. W 1954 r. przeniósł się do USA. Zmarł w Monachium i został pochowany na jednym z tamtejszych cmentarzy.

Był odznaczony trzykrotnie Krzyżem Walecznych (1920, 1939, 1944), Medalem Niepodległości (1933) i Złotym Krzyżem Zasługi (1938).

Żonaty z Eugenią z d. Prost, miał dwie córki: Krystynę i Barbarę, od imion których przyjął pseudonim Krybar. (ZRM)



POWRÓT